Brand Analytics O’zbekistondagi ijtimoiy tarmoqlarning faol auditoriyasi (mualliflari) bo’yicha 2024 yil oktyabr oyiga oid tadqiqot ma’lumotlarini taqdim etadi. Tadqiqot e’tibori faol (yozuvchi) auditoriyaga qaratilgan, chunki biz ijtimoiy tarmoqlarni ommaviy kommunikatsiya vositasi va ularning jamoatchilik fikrini shakllantirishdagi ta’siri nuqtai nazaridan o’rganamiz.
Xabar — har qanday ochiq (ommaviy) post: maqom, devorcha, guruhlar, izohlar va h.k. Shaxsiy yozishmalar yoki «faqat do’stlar uchun» rejimidagi xabarlar hisobga olinmaydi.
Muallif — oyda kamida bitta ommaviy xabar yozgan foydalanuvchi.
Tadqiqot doirasida «O’zbekiston» geografiyasiga ega xabarlar, til bo’yicha cheklovsiz tahlil qilindi. Geografiyani aniqlash uchun mualliflar profillaridagi ma’lumotlar, xabarlarning geoteglari ishlatildi, xabarlar matnlari tahlil qilindi. Barcha ijtimoiy tarmoqlar uchun ishlatiladigan geo-lug’atlar unikallashtirilgan va joy nomlarining barcha yozilish variantlari bilan, jumladan, foydalanuvchilar muloqotda ishlatiladigan «foydalanuvchi» variantlari bilan to’ldirilgan.
Tadqiqotda O’zbekistondagi foydalanuvchilar tomonidan faol ishlatiladigan ijtimoiy platformalar bo’yicha ma’lumotlar keltirilgan: Facebook, TikTok, Instagram, Odnoklassniki, VKontakte, YouTube. Tadqiqot faol auditoriya va yaratilayotgan kontent hajmini, mualliflarning jinsini va xabarlar tillari bo’yicha ma’lumotlarni o’z ichiga oladi.
Telegram’dagi xabarlar geografiyasi haqida ishonchli ma’lumot yo’qligi sababli, messenjer bo’yicha ma’lumotlar tadqiqotning asosiy qismiga kiritilmagan. Qo’shimcha infografikada barcha platformalar bo’yicha ma’lumotlarni shartli taqqoslash uchun geografiyani hisobga olmagan holda va spamni istisno qilib o’zbek tilidagi Telegram ma’lumotlari keltirilgan.
O’zbekiston axborot maydonining to’liq tasvirini tushunish uchun tadqiqot ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari eng ko’p havola qoldiradigan onlayn OAV reytingini ham o’z ichiga oladi.
2024 yildagi O’zbekiston ijtimoiy tarmoqlari tadqiqotini taqdimot formatida olishni istasangiz, havola bo’yicha formani to’ldiring.
O’zbekiston ijtimoiy tarmoqlarining faol auditoriyasi soni va jinsi
We Are Social tadqiqoti ma’lumotlariga ko’ra, O’zbekistonda 5,35 mln ta ro’yxatdan o’tgan ijtimoiy tarmoq foydalanuvchisi mavjud — bu mamlakat aholisining 15,3% va barcha internet foydalanuvchilarining beshinchi qismigina. O’rtacha hisobda ijtimoiy tarmoqlarda akkaunti bor har bir ayolga ikki erkak to’g’ri keladi. Shuni ta’kidlash mumkinki, mamlakatda internet tarqalishining yuqori darajasiga qaramay, ijtimoiy tarmoqlar tarqalishi hali o’sish bosqichida bo’lib, unchalik sezilarli emas.
Ushbu Brand Analytics tadqiqoti faol auditoriyani o’rganadi — u o’z navbatida barcha ro’yxatdan o’tgan ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilarining bir qismini tashkil etadi va tahlil qilinadigan oyda o’zini faol namoyon qiladi. Keltirilgan ma’lumotlarga ko’ra, Telegram foydalanuvchilarini hisobga olmagan holda ijtimoiy tarmoqlarning faol auditoriyasi O’zbekiston ijtimoiy platformalarida ro’yxatdan o’tgan barcha foydalanuvchilarning taxminan 10% ini tashkil etadi. Mamlakatda juda mashhur bo’lgan Telegram messenjeri hisobga olinganda, faol auditoriya ulushini barcha ro’yxatdan o’tgan foydalanuvchilarning 65% i deb baholash mumkin. Telegram-ni keyinroq alohida ko’rib chiqamiz.
2024 yil oktyabr oyida xabarlar soni bo’yicha ham, faol mualliflar soni bo’yicha ham TikTok va Facebook yetakchi bo’ldi. Bunda mualliflar soni bo’yicha platformalar yaqin natijalar ko’rsatmoqda: yetakchi Facebook’da — 201 ming ta faol muallif, TikTok’da — 195 ming ta. Kontent hajmi bo’yicha esa birinchi o’rinda TikTok turib, unda 2024 yil oktyabr oyida faol mualliflar 2 mln 37 ming ta xabar chop etdi. Facebook’da oktyabr oyidagi xabarlar kamroq — 1,44 mln ta.
Rus ijtimoiy tarmoqlari orasida Odnoklassniki eng mashhur. VKontakte undan keyin keladi. Platformada yaratilayotgan kontent hajmi bo’yicha OK reyingda uchinchi o’rinda turib, oktyabr oyida foydalanuvchilar platformada 774 ming ta xabar chop etdi. VKontakte’da esa — 665 ming ta xabar. Faol mualliflar soni bo’yicha OK VKontakte’ni deyarli ikki barobarga ortda qoldirdi — OK’ning 50,9 ming ta muallifi VKontakte’ning 27,4 ming ta muallifiga qarshi.
Instagram kontent hajmi bo’yicha rus ijtimoiy tarmoqlaridan orqada, lekin mualliflar soni bo’yicha oldinda — platformada 96 ming ta faol muallif va bu barcha ijtimoiy tarmoqlar orasida ikkinchi o’rin. Kontent bo’yicha orqada qolish Instagram mualliflarining past faolligidan dalolat beradi. Masalan, TikTok’dan farqli o’laroq.
YouTube xabarlar va mualliflar bo’yicha Top-6 ijtimoiy tarmoqlar reytingini yopadi. Biroq shuni tushunish kerakki, qisqa roliklardan tashqari video kontent yaratish matn xabarlar yozishga nisbatan ko’proq resurs talab qiladigan jarayon.
Ijtimoiy platformalar kesimidagi jins bo’yicha ma’lumotlar ham We Are Social tadqiqoti bilan mos keladi — rivojlanishning ushbu bosqichida O’zbekiston ijtimoiy tarmoqlarida erkaklar auditoriyasi ustunlik qiladi. Agar Instagram, VKontakte va Facebook barcha platformalar orasida eng yuqori ayollar auditoriyasi ulushiga ega bo’lsa, Odnoklassniki va TikTok’dagi erkaklar sonining yuqoriligi mamlakat uchun ajralib turuvchi omil hisoblanadi. Bunda VKontakte’ning yosh tuzilishi O’zbekistonni Qozog’iston va Rossiyadan ko’p farqlamaydi.
O’zbekiston tarmoqda qaysi tilda gaplashadi
O’zbekiston ijtimoiy tarmoqlarida o’zbek va rus tillari ustunlik qiladi. Foydalanuvchilar tojik, ingliz va boshqa tillarda ham yozadi. O’zbek tilidagi xabarlar ulushi bo’yicha Telegram yetakchi — u 65% ni tashkil etadi. Instagram’da o’zbek va rus tillaridagi xabarlar hajmi bo’yicha paritet kuzatiladi — ikki tilning har birida 35–36% xabar. Facebook va YouTube’da til bo’yicha manzara o’xshash. Facebook’da — 44% xabar ruscha, 33% o’zbekcha. YouTube’da — 50% ruscha va 33% o’zbekcha. Rus ijtimoiy tarmoqlari Odnoklassniki va VKontakte’da tadqiqot paytida rus tilidan foydalanish ustunlik qiladi.
Yuqoridagi infografika 2024 yil oktyabr oyida o’zbek tilida eng ko’p xabar chop etilgan asosiy ijtimoiy media manbalarini ko’rsatadi.
Telegram bo’yicha ma’lumotlar
Eslatib o’tamiz: Telegram’dagi xabarlar geografiyasi haqida ishonchli ma’lumot yo’qligi sababli, messenjer bo’yicha ma’lumotlarni tadqiqotning asosiy qismiga kiritmadik. Yuqoridagi infografikada boshqa ijtimoiy tarmoqlar bo’yicha til cheklovisiz, lekin «O’zbekiston» geografiyasi cheklovi bilan olingan ma’lumotlar bilan taqqoslaganda, Telegram uchun geografiya cheklovisiz o’zbek tilidagi ma’lumotlar keltirilgan. Infografika bo’yicha bunday taxminlar barcha platformalar bo’yicha ma’lumotlarni shartli taqqoslash imkonini beradi. Bunda Telegram bo’yicha ma’lumotlar spam-kontentni va spam-mualliflarning o’zlarini istisno qilgandan keyin keltirilgan.
Yuqoridagi infografika o’zbek tilidagi xabarlar uchun Telegram bo’yicha ma’lumotlarni ko’rsatadi — ham spam istisno etilmagan holda, ham istisno etilgan holda.
O’zbekistonning eng viral onlayn OAV lari
OAV O’zbekiston axborot maydonini shakllantirishda muhim rol o’ynaydi. Tadqiqot ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari materiallarga eng ko’p havola qo’yadigan onlayn OAV va tarmoq portallari reytingini taqdim etadi. Ijtimoiy tarmoqlarda OAV dan iqtibos keltirilishi qaysi manbalar odamlar orasida haqiqatan mashhurligini va o’quvchilar orasida jonli munosabat uyg’otishini ko’rsatadi.
Reyting oylik OAV dan iqtibos keltirilish indeksi bo’yicha tuzilgan. Manbaning oylik iqtibos keltirilish indeksi — tahlil qilinadigan oyda chop etilgan nashr materiallariga ijtimoiy mediada (geografiya cheklovisiz) qo’yilgan havolalar soni.
O’zbekistonda ijtimoiy tarmoqlar rivojlanish trendlari
Telegram hisobga olinmagan holda O’zbekiston ijtimoiy tarmoqlarining oylik faol auditoriyasi 587 ming ta oylik faol muallif — bu O’zbekistondagi ijtimoiy tarmoqlarda ro’yxatdan o’tgan barcha akkauntlarning taxminan 10% i. Telegram hisobga olinganda bu oyiga allaqachon 3,5 mln ta faol muallif. O’zbekistonda Telegram messenjeri yuqori mashhurligini alohida ta’kidlash lozim — bu aholi tomonidan eng faol ishlatiladigan ijtimoiy platforma.
Geografiya hisobga olingan holda O’zbekistondagi eng mashhur ijtimoiy platformalar orasida TikTok va Facebook bor. Bunda TikTok auditoriyasi Meta ijtimoiy tarmog’i mualliflaridan sezilarli darajada faolroq. Keyin ikki rus ijtimoiy tarmog’i — Odnoklassniki va VKontakte, hamda Instagram keladi. O’zbekistonda Odnoklassniki VKontakte’dan mashhurligini ta’kidlab o’tamiz. Instagram foydalanuvchilari esa kontent yaratishda past faollik namoyon qiladi, holbuki mualliflar soni bo’yicha Meta ijtimoiy tarmog’i boshqa platformalar orasida uchinchi o’rinda turadi. YouTube — ko’rib chiqilayotgan platformalar orasida eng kam mashhuri.
O’zbek tilidagi xabarlar ulushi bo’yicha Telegram yetakchi. Instagram’da o’zbek va ruscha tengligi. Facebook va YouTube’da ruscha kichik ustunlik. Rus ijtimoiy tarmoqlarida rus tilidan foydalanish ustunlik qiladi.
Tadqiqot ma’lumotlari O’zbekistonda ijtimoiy tarmoqlar tarqalishi o’sishi uchun sezilarli potentsialni ko’rsatadi. Hozirda mamlakatdagi internet foydalanuvchilarining beshinchi qismigina ijtimoiy tarmoqlarda ro’yxatdan o’tgan.
Tadqiqot ma’lumotlari tarkibi
Brand Analytics postsovet makonida dolzarb bo’lgan rus, o’zbek va yana 10 tildagi ijtimoiy tarmoqlarning barcha ommaviy xabarlarini yig’adi va indekslashtiradi. Shuningdek, xabarlar mualliflarining ma’lumotlarini ham. Ushbu tadqiqot doirasida yuqorida tavsiflangan tillarda 2024 yil oktyabr oyida ijtimoiy mediada 3,3 mlrd dan ortiq xabar tahlil qilindi.
Har bir ijtimoiy tarmoq bo’yicha mamlakat ma’lumotlarini ajratib olish uchun geo-aniqlash foizi hisobga olindi: geografiya bo’yicha ma’lumotlarga ega xabarlar soni geodata mavjud xabarlar foiziga bo’lindi. Mualliflar uchun ham xuddi shunday.
Geografiyani aniqlash uchun: mualliflar profillaridagi ma’lumotlar, xabarlarning geoteglari, shuningdek xabarlar matnlari olindi. Barcha ijtimoiy tarmoqlar uchun geo-lug’atlar unikallashtirilgan va joy nomlarining barcha yozilish variantlari, jumladan «foydalanuvchi» variantlari bilan to’ldirilgan.
Jinsni aniqlash uchun: mualliflar profillaridagi ma’lumotlar olindi va muallif ismi hamda familiyasini lingvistik tahlil qilish orqali olingan jins ma’lumotlari bilan to’ldirildi.
Yoshni aniqlash uchun: mualliflar profillaridagi ma’lumotlar olindi.
Tadqiqotning asosiy atamalari
Muallif — oyda kamida bitta ommaviy xabar yozgan foydalanuvchi.
Xabar — har qanday ochiq (ommaviy) post: maqom, devorcha, guruhlar, izohlar, Instagram va VKontakte’dagi hikoyalar. Shaxsiy yozishmalar yoki «faqat do’stlar uchun» rejimidagi xabarlar hisobga olinmaydi.
