O’zbekistonda ijtimoiy tarmoqlar qanday rivojlanayotgani, biznesga ularni nima uchun tahlil qilish kerakligi va foydalanuvchilarning ijtimoiy mediada bildirgan fikrlaridan qanday vazifalarni hal qilish uchun foydalanish mumkinligi haqida ushbu maqolada so’z yuritamiz.
O’zbekistondagi ijtimoiy tarmoqlar trendlari
Foydalanuvchilar faolligi va mashhur platformalar
2024-yil oktabr oyida o’tkazilgan tadqiqotga ko’ra, chop etilgan xabarlar soni bo’yicha birinchi o’rinda TikTok turadi — bu MDH mamlakatlari uchun o’ziga xos holat. Undan keyin Facebook, Odnoklassniki, VK, Instagram va YouTube keladi.
O’zbekistondagi ijtimoiy tarmoqlar — Brand Analytics tomonidan ijtimoiy mediada ochiq ma’lumotlar ommaviy oqimi asosida o’tkazilgan tadqiqot. Tadqiqot birinchi marta 2024-yil kuzida tayyorlangan, kelajakda bunday sharhlarni har yili o’tkazish rejalashtirilgan.
Eng ko’p faol foydalanuvchilar (oyiga kamida bitta xabar chop etadiganlar) — Facebook’da. Bu Facebook’ning odamlar o’z fikrini baham ko’radigan muhim platforma sifatida saqlanib qolayotganini ko’rsatadi. Ikkinchi o’rinda — TikTok, uchinchi o’rinda esa — Odnoklassniki. Ha, Odnoklassniki! Ko’pchilik bu platforma eskirgan deb o’ylaydi, ammo ko’rib turganingizdek, bunday emas.
Telegram — O’zbekistonning «interneti»
Telegram alohida o’rin tutadi. Uni hatto O’zbekistonning «interneti» deb atashadi, chunki u yerda kontent hajmi juda katta. Telegram’ning ochiq kanallari va chatlarida har oy 47 mln dan ortiq xabar chop etiladi — bu boshqa platformalarga qaraganda ancha ko’p. Bunda Telegram’dagi faol mualliflar soni 2,9 mln kishini tashkil etadi, bu esa foydalanuvchilarning yuqori jalb etilganligidan dalolat beradi.
O’zbekiston ijtimoiy tarmoqlarida kim bor?
O’zbekistonda ijtimoiy tarmoqlarning o’ziga xos xususiyatlari bor. Masalan, odatda ayollar platformasi hisoblanadigan Instagram’da bu yerda erkaklar ko’proq. Xuddi shunday TikTok’da ham — u yerda erkaklar foydalanuvchilarning 68% dan ortig’ini tashkil etadi. Kontent strategiyalari va targetingni ishlab chiqishda buni esda tutish va hisobga olish muhim.
Qaysi tilda gaplashadi?
Kontent tili ham muhim ahamiyatga ega. Telegram’da xabarlarning deyarli 65% i o’zbek tilida yoziladi. Instagram’da tillar teng taqsimlanadi: 35% o’zbekcha va 35% ruscha. Facebook’da ko’proq ruscha yoziladi (44%), o’zbekcha esa — 32%. YouTube’da ham rus tili yetakchilik qiladi (49%), o’zbek tili esa 32% ni egallaydi.
Platformalar o’rtasidagi farq juda katta. Telegram’da o’zbek tilida 47,3 mln xabar chop etiladi, keyingi mashhurligi bo’yicha manbada esa atigi 287 ming xabar bor. Auditoriya bilan qanday va qayerda muloqot qilishni rejalashtirayotganda, kommunikatsiya strategiyalari va media-rejalar tayyorlayotganda buni hisobga olish muhim.
Ijtimoiy media tahlili biznesning qanday vazifalarini hal etishga yordam beradi
Xo’sh, ijtimoiy tarmoqlardagi bu millionlab xabarlar biznesga, avvalo marketing bo’limiga nima uchun kerak?
Ijtimoiy media — bu shunchaki muloqot maydoni emas. Bu avtomatik usullardan boshqa hech qanday yo’l bilan to’plab bo’lmaydigan ochiq ma’lumotlarning ulkan oqimi. Va bu shunchaki ma’lumot emas — bu ijtimoiy kutilgan javoblarsiz qayta aloqa.
Tasavvur qiling: siz foydalanuvchilarning mahsulotingiz haqidagi fikrini bilmoqchisiz. Siz klassik yo’lni tanlaysiz — so’rovnomalar, testlar, intervyular. Ammo bu yerda bir noziklik bor. Savollarga javob berayotgan odam ko’pincha o’zini boridan yaxshiroq ko’rsatishga harakat qiladi. U «to’g’ri» ko’rinish uchun so’zlarni tanlaydi. Ijtimoiy tarmoqlarda esa hammasi boshqacha. U yerda odamlar siz uchun yozmaydi. Ular o’zlari uchun, do’stlari uchun, o’z auditoriyasi uchun yozadi. Ular taassurotlarini baham ko’radi, maslahat beradi, tanqid qiladi, maqtaydi — va bularning barchasi halol, bezaksiz.
Ijtimoiy media retrospektiv tahlil imkoniyatini beradi. Yarim yil oldin taksida qanday yo’l yurganingizni eslaysizmi? Agar o’shanda sizga shuncha yoqqan yoki, aksincha, shuncha yoqmagan bo’lsaki, bu haqda ijtimoiy tarmoqlarda yozgan bo’lsangiz — albatta eslaysiz. Biz esa uni yozib oldik, «qutiga» joylab qo’yganmiz va sizga qayta aytib bera olamiz. Mana shu ijtimoiy medianing kuchi — o’zingiz ham unutib qo’ygan lahzalarga qaytish imkonini beradigan retrospektiva.
Endi narx haqida. Har qanday an’anaviy tadqiqotlar — bu juda katta xarajat. Ijtimoiy mediani avtomatik tahlil qilish esa apriori arzonroq. Va tezroq. Agar siz hali ham ushbu vositadan foydalanmayotgan bo’lsangiz, boshlashning ayni vaqti keldi.
Ijtimoiy media ma’lumotlari bilan nima qilish mumkin?
Obro-etiborni boshqarish
ORM — bu asoslarning asosi. Siz brendingiz haqida nima deyilayotganini bila olasiz va tezkor munosabat bildirishingiz mumkin. Masalan, kimdir Facebook’da: «Nomardlar, salatimga chivin solib qo’yibsiz!» — deb yozdi va javob kutmoqda. Siz esa to’g’ridan-to’g’ri o’sha yozilgan joyda javob bera olasiz. Bu endi shunchaki qayta aloqa emas, bu auditoriyangiz bilan bevosita kommunikatsiya kanali.
Mijozlar ehtiyojlarini tahlil qilish
Ijtimoiy tarmoqlarda odamlar ko’pincha nimasi yetishmayotgani, nimasi yoqayotgani va nimasi bezovta qilayotgani haqida muhokama qiladi. Ular tajribalarini baham ko’radi, bir-biriga maslahat beradi. Va bularning barchasi biznesingiz uchun bebaho ma’lumot. Siz mijozning nima sababdan raqibingiz emas, aynan sizning mahsulotingizni tanlaganini bilib, buni o’z strategiyalaringizda qo’llashingiz mumkin.
Raqobatchilar tahlilini o’tkazish
Buni ijtimoiy media ma’lumotlari asosida boshqa usullarga nisbatan deyarli bepul o’tkazish mumkin. Raqobatchilar faolligini kuzatib, ularning kuchli va zaif tomonlarini tahlil qilishingiz mumkin. Va bularning barchasi — ommaviy ma’lumotlar asosida. Hech qanday iqtisodiy josuslik yo’q, hammasi qonuniy.
Bevosita qayta aloqani to’plash va qayta ishlash
Ijtimoiy tarmoqlar shikoyatlar va takliflar uchun shunchalik mashhur kanalga aylandiki, odamlar endi «issiq liniya»ga qo’ng’iroq qilmaydi. Ular Instagram yoki Facebook’da post yozib, javob kutadi. Agar siz javob bermasangiz — bu allaqachon sizning muammoingiz.
Auditoriya tilini o’rganish
Bu rus yoki o’zbek tili haqida emas. Bu tushuncha tili haqida. Siz mijozlaringizning mahsulotingiz haqida qanday gapirishi, qanday so’zlar ishlatishi, qanday his-tuyg’ularni ifoda etishini tushunishingiz mumkin. Va shunda siz ular bilan ularning tilida gaplasha olasiz.
Keys: Tailev va Golden Minds Telegram-kanallar tahlilidan kommunikatsiya strategiyasini yaratishda qanday foydalanadi
Tailev loyihasi — Toshkent va O’zbekistonning boshqa shaharlarida ekologik toza transportni rivojlantirishga qaratilgan tashabbus. Asosiy maqsad — elektrobuslar, elektromobillar, velosipedlar va skuterlarni o’z ichiga olgan yashil shahar transport koridorini yaratish. Loyihani muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun nafaqat infratuzilma barpo etish, balki yashil koridorning ijobiy imijini shakllantirish, jamoatchilikni jalb etish va ekologik transportning foydasi haqidagi asosiy xabarlarni yetkazish ham zarur edi. Buning uchun Tailev jamoasi Telegram-kanallar tahlilidan samarali kommunikatsiya strategiyasini yaratishda foydalangan Golden Minds agentligiga murojaat qildi.
Tailev loyihasi O’zbekiston uchun yangi edi va o’zgarishlar yuz berishi kerak bo’lgan shaharlardagi aholiga uning afzalliklari tushunarsiz edi. Bundan tashqari, yashil koridorni joriy etish va u uchun ajratilgan yo’llarni yaratish yo’llarni yopish, qurilish ishlarini nazarda tutar edi, bu esa noroziliklarni keltirib chiqarishi mumkin edi. Salbiy munosabatning oldini olish uchun quyidagilar zarur edi:
- Loyihaning ijobiy imijini shakllantirish.
- Tailev maqsadlari va afzalliklari haqidagi xabardorlikni oshirish.
- Axborot keskinligi darajasini kamaytirish.
- Auditoriyani ekologik transport mavzusini muhokama qilishga jalb etish.
Golden Minds O’zbekistondagi foydalanuvchilar muloqotining eng mashhur platformalaridan biri bo’lgan Telegram’dan olingan ma’lumotlardan foydalandi. Tahlil uchun matnlar, chekinlar, tasvirlar va video transkripsiyalarni o’z ichiga olgan 9 oylik xabarlar arxivi olindi. Jami Tailev loyihasi bilan bog’liq «elektrobus», «yashil ajratilgan yo’l» va boshqa kalit so’zlarni o’z ichiga olgan deyarli 5 ming eslatish tahlil qilindi. Ushbu xabarlar 2 ming muallif tomonidan yaratilgan bo’lib, bu auditoriyaning past jalb etilganligini ko’rsatirdi. Loyihaga sodiqlik ham past edi — 0,6, ya’ni salbiy fikrlar ijobiylardan ustun edi.0,6, что означало преобладание негативных отзывов над позитивными.
Tahlil bosqichlari
1. Eslatishlar cho’qqilarini o’rganish
Jamoa auditoriyada eng katta munosabat uyg’otgan asosiy voqealarni aniqladi. Masalan, elektrobuslar ishga tushirilishi haqidagi nashrlar yoki qurilish ishlari muhokamasi.
2. Tonallikni baholash
Tahlil shuni ko’rsatdiki, salbiy fikrlarning ko’pi yo’llarni yopish kabi vaqtinchalik noqulayliklar bilan bog’liq edi. Ijobiy fikrlar esa ko’proq loyihaning uzoq muddatli afzalliklariga taalluqli edi.
3. Auditoriyani o’rganish
Golden Minds mualliflarning demografik xususiyatlarini — jinsi, yoshi va jalb etilganlik darajasini aniqladi. Bu loyihani aynan kimlar muhokama qilayotganini va ular bilan qanday o’zaro muloqot o’rnatish yaxshiroq ekanligini tushunishga yordam berdi.
4. Faol mualliflarni aniqlash
Tailev haqida yozgan eng faol foydalanuvchilar ajratib olindi. Bu mavzuga allaqachon qiziqayotganlar bilan o’zaro muloqotga kuchni yo’naltirish imkonini berdi.
Tahlil asosida Golden Minds Tailev loyihasi uchun bir qator tavsiyalar taklif etdi:
- OAV va ijtimoiy media’da muntazam va ishonchli kommunikatsiya yo’lga qo’yish, ko’proq tanqid bilan chiqadigan media va blogerlarga alohida e’tibor qaratish.
- Jamoatchilikka nisbatan ochiq pozitsiya egallash, loyiha tafsilotlari va rejalar haqida gapirib berish hamda chuqurroq tushuntirish.
- Izchil va ketma-ket kommunikatsiya olib borish, rejalar va o’zgarишlar haqida oldindan xabar berish. Jamoatchilikka fantaziya qilish va o’zicha «to’ldirib olish» uchun sabab bermaslik.
- Ijtimoiy media va OAVni real vaqt rejimida doimiy monitoring qilishni yo’lga qo’yish, salbiylik paydo bo’lganda tezkor eslatishlar bilan munosabat bildirish.
- Ijtimoiy tarmoqlar va saytni ishga tushirishdan oldin foto-materiallar bazasini to’plash uchun fotosessiya o’tkazish.
Yakunlar
Ijtimoiy media — bu faqat marketing vositasi emas. Bu auditoriyangiz dunyosiga ochilgan deraza. Bu ularning aslida nima deb o’ylashini, nimani xohlashini va siz ular uchun qanday yaxshilanishingiz mumkinligini bilish imkoniyati. Va eng muhimi — bu qo’l yetadigan narsa. Tadqiqotlarga millionlar sarflashning hojati yo’q. Hammasi allaqachon ochiq foydalanishda mavjud. Faqat foydalanishni boshlash qoldi.
Matn Brand Analytics’ning Tashkent Marketing Forum 2025 dagi ishtiroki asosida tayyorlangan. To’liq chiqishni, shuningdek TMF2025 boshqa spikerlarining ma’ruzalari yozuvlarini forumning YouTube pleylistida ko’rishingiz mumkin.
